Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nedir? — 2026 Güncel Rehber: TCK 155 Cezası, Unsurları ve Tüm Detaylar

Güveni kötüye kullanma suçu, günlük hayatta sıkça karşılaşılan ve mağdurların "emanete ihanet" olarak nitelendirdiği eylemleri cezai yaptırıma bağlayan önemli bir suç tipidir. Bir kişinin kendisine muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere teslim edilen malı, amacı dışında kullanması ya da iade etmemesi bu suçun temel görünüm biçimidir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 155. maddesi ile düzenlenen güveni kötüye kullanma suçu, eski Türk Ceza Kanunu'ndaki "emniyeti suistimal" suçunun karşılığıdır. Bu rehberde, suçun tanımı, unsurları, cezası, nitelikli halleri, teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, şikâyet süresi, zamanaşımı, etkin pişmanlık, uzlaşma, delil meseleleri ve Yargıtay kararları ışığında tüm detayları ele alacağız.

1. Güveni Kötüye Kullanma Suçunun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Güveni kötüye kullanma suçu, TCK md. 155/1'de şu şekilde tanımlanmıştır: "Başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkâr eden kişi, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır."

Bu suç, TCK'nın "Malvarlığına Karşı Suçlar" başlıklı onuncu bölümünde yer almaktadır. Suçla korunan hukuki değer, mülkiyet hakkı ve kişiler arasındaki güven ilişkisidir. Eski 765 sayılı TCK'daki "emniyeti suistimal" suçunun modern karşılığı olan bu düzenleme, mülkiyetin korunmasını esas almaktadır.

Güveni kötüye kullanma suçu, bir "sözleşme suçu" niteliğindedir. Zira failin, mağdurun malı üzerinde zilyetlik elde edebilmesi için taraflar arasında hukuken geçerli bir sözleşme ilişkisinin (vekâlet, kira, ariyet, emanet, hizmet vb.) bulunması zorunludur. Bu ilişki sayesinde mal, failin hâkimiyet alanına rızayla ve güvene dayalı olarak girmiştir. Güveni kötüye kullanma, "neticesi harekete bitişik suç" olarak da nitelendirilmektedir; zira failin zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunması veya devir olgusunu inkâr etmesiyle suç tamamlanmış olur.

2. Suçun Unsurları

Güveni kötüye kullanma suçunun oluşabilmesi için birden fazla unsurun bir arada bulunması gerekmektedir:

a) Maddi Unsur — Fiil:

Suç, iki seçimlik hareketle işlenebilir:

• Zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunma: Fail, kendisine belirli bir amaçla teslim edilen mal üzerinde bu amacı aşan tasarruflarda bulunur. Örneğin, muhafaza edilmek üzere teslim edilen aracın satılması, kiralanmak üzere verilen gayrimenkulün üçüncü kişiye devredilmesi veya emanet bırakılan paranın başka amaçlarla harcanması bu kapsamdadır.
• Devir olgusunun inkâr edilmesi: Fail, malın kendisine teslim edildiğini reddeder. Örneğin, ödünç verilen paranın alınmadığının iddia edilmesi veya emanet bırakılan eşyanın hiç teslim alınmadığının ileri sürülmesi bu seçimlik harekete girer.

b) Maddi Unsur — Suçun Konusu:

Suçun konusu, başkasına ait olan taşınır veya taşınmaz maldır. Hırsızlık suçundan farklı olarak güveni kötüye kullanma suçunun konusunu hem taşınır hem de taşınmaz mallar oluşturabilir. Paranın da suçun konusunu oluşturabileceği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir. Ancak suçun konusu mutlaka "mal" olmalıdır; hizmet veya emek gibi maddi varlığı olmayan değerler bu suçun konusunu oluşturmaz.

c) Maddi Unsur — Zilyetliğin Devri:

Malın, failin zilyetliğine hukuka uygun biçimde, aldatılmamış özgür bir iradeyle devredilmiş olması zorunludur. Zilyetlik devri, mülkiyet devrinden farklıdır; mal üzerindeki fiili hâkimiyetin geçici olarak faile bırakılmasıdır. Malın rıza dışında elde edilmesi halinde güveni kötüye kullanma değil, hırsızlık veya yağma suçu gündeme gelir. Yargıtay, zilyetliğin devrinin "tarafların aldatılmamış özgür iradeleriyle kurulan ve hukuken geçerli bir sözleşme ilişkisine dayanması" gerektiğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır.

d) Manevi Unsur — Kast:

Suç, yalnızca kasten işlenebilir. Fail, malın başkasına ait olduğunu, zilyetliğin belirli bir amaçla devredildiğini ve bu amacın dışına çıktığını bilmelidir. Taksirle güveni kötüye kullanma suçu işlenemez. Failin, suç işleme kastının malın tesliminden sonra oluşması bu suçun temel özelliklerinden biridir; zira teslim anında suç kastı varsa dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir.

e) Fail ve Mağdur:

Fail, zilyetliği kendisine devredilen kişidir. Mağdur ise malın sahibi veya zilyetliği devretmeye yetkili kişidir. Suç, özgü suç niteliğinde olup yalnızca zilyetliğin devredildiği kişi tarafından işlenebilir. Tüzel kişiler fail olamaz; ancak tüzel kişi yöneticileri veya çalışanları bu suçun faili olabilir.

3. Güveni Kötüye Kullanma Suçunun Cezası (TCK 155/1)

TCK md. 155/1 uyarınca suçun basit halinin cezası şu şekildedir:

• 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ve
• Adli para cezası

Hâkim, hapis cezası ile birlikte adli para cezasına da hükmetmek zorundadır; bu iki ceza birlikte uygulanır. Adli para cezası, TCK md. 52 gereğince 5 gün ile 730 gün arasında belirlenecek gün sayısının 100 TL ile 500 TL arasında takdir edilecek bir miktarla çarpılması suretiyle hesaplanır (7499 sayılı Kanun md. 9 ile güncellenen sınırlar).

Adli para cezası hesaplama örneği: Hâkim, 30 gün adli para cezasına hükmedip gün karşılığını 100 TL olarak belirlerse, toplam adli para cezası 30 × 100 = 3.000 TL olur. Adli para cezası ödenmezse TCK md. 52/4 uyarınca hapis cezasına çevrilir.

Suçun basit hali, şikâyete tabi olup mağdurun şikâyeti üzerine soruşturma ve kovuşturma yapılır.

4. Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma — Nitelikli Hal (TCK 155/2)

TCK md. 155/2 suçun nitelikli halini düzenlemektedir: "Suçun, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun, başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi halinde, bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur."

Nitelikli halin uygulanması için şu koşullardan birinin varlığı aranır:

Nitelikli halin cezası 1 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezasıdır. Bu hal, şikâyete tabi olmayıp savcılık tarafından resen soruşturulur.

Uygulamada sık görülen nitelikli hal örnekleri:

• Avukatın, müvekkili adına tahsil ettiği parayı uhdesinde tutması
• Şirket müdürünün, şirkete ait malvarlığını kişisel amaçla kullanması
• Mali müşavirin, müşterisine ait paraları mal edinmesi (SMMM ve YMM'ler açısından özellik arz eder)
• Finansal kiralama sözleşmesiyle teslim edilen malın iade edilmemesi
• Nakliye firması çalışanının, taşıdığı malları satması

5. Teşebbüs, İştirak ve Zincirleme Suç

a) Teşebbüs (TCK md. 35):

Güveni kötüye kullanma suçuna teşebbüs, suçun işleniş şekline göre farklılık gösterir. "Zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunma" seçimlik hareketi bakımından teşebbüs mümkündür. Örneğin, failin emanet edilen aracı satmak için alıcıyla anlaşması ancak satış işleminin tamamlanamaması halinde teşebbüs söz konusu olabilir. Ancak "devir olgusunun inkâr edilmesi" seçimlik hareketi bakımından, inkâr beyanıyla suç tamamlanacağından teşebbüs mümkün değildir.

b) İştirak (TCK md. 37-41):

Güveni kötüye kullanma suçuna iştirak, her haliyle mümkündür. Bir suç işleme kararının icrası kapsamında birden fazla kişi fikir ve eylem birliğinde hareket edebilir. Özgü suç olması nedeniyle yalnızca zilyetliği devredilen kişi fail olabilir; ancak üçüncü kişiler azmettiren veya yardım eden sıfatıyla suça iştirak edebilirler. Örneğin, failin emanet eşyayı satmasına aracılık eden kişi yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

c) Zincirleme Suç (TCK md. 43):

Failin, aynı mağdura karşı değişik zamanlarda aynı suçu birden fazla kez işlemesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanır ve ceza artırılır. Ancak failin kendisine birden fazla kişi tarafından teslim edilen eşyaları tek bir eylemle elden çıkarması durumunda, mağdur sayısınca bağımsız suç oluşacağından zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Her mağdur için ayrı ayrı ceza tayini gerekir.

6. Suçun Oluşmadığı Haller

Güveni kötüye kullanma suçunun oluşmayacağı bazı önemli durumlar şunlardır:

a) Salt borç ilişkisi: Taraflar arasındaki ilişkinin yalnızca bir alacak-borç ilişkisinden ibaret olması halinde, borcun ödenmemesi güveni kötüye kullanma suçunu oluşturmaz. Bu durum hukuki bir uyuşmazlık niteliğindedir ve hukuk mahkemelerinde çözülür.

b) Müşterek veya iştirak halinde mülkiyet: Müşterek (paylı) veya iştirak halinde (elbirliği) mülkiyet sahibi olanlar, birbirlerine karşı güveni kötüye kullanma suçunu kural olarak işleyemezler. Zira malın bir kısmı zaten faile aittir.

c) Mülkiyetin devredildiği haller: Malın mülkiyetinin devredilmesi durumunda (satış, bağışlama gibi) malın sahibi değiştiğinden, yeni malik mal üzerinde serbestçe tasarruf edebilir ve güveni kötüye kullanma suçu oluşmaz.

d) Hukuki uyuşmazlık niteliğindeki talepler: Taraflar arasındaki ihtilafın tamamen özel hukuk alanında çözümlenmesi gereken bir mesele olduğu durumlarda, cezai sorumluluk doğmaz. Yargıtay, hukuki ihtilaf niteliğindeki uyuşmazlıkları ceza yargılamasının konusu yapmaktan kaçınmaktadır.

e) Rıza ile kullanma: Mal sahibinin, malın amacı dışında kullanılmasına sonradan rıza göstermesi halinde suçun hukuka aykırılık unsuru ortadan kalkar.

7. Güveni Kötüye Kullanma ile Diğer Suçların Farkları

Güveni kötüye kullanma suçu, uygulamada sıklıkla hırsızlık ve dolandırıcılık suçlarıyla karıştırılmaktadır. Bu suçlar arasındaki farkları doğru tespit etmek, yargılamanın sağlıklı yürümesi açısından büyük önem taşır.

a) Hırsızlık Suçu ile Farkları:

Hırsızlık suçunda (TCK md. 141) mal, zilyedin rızası olmadan bulunduğu yerden alınır. Güveni kötüye kullanmada ise mal, bizzat mağdur tarafından rızayla faile teslim edilmiştir. Bir işyerinde kasiyer olarak çalışan kişinin kasadan para alması hırsızlık değil, güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur; çünkü kasadaki para, hizmet ilişkisi gereği kasiyerin zilyetliğine bırakılmıştır.

Ayrıca hırsızlık suçunun konusu yalnızca taşınır mallar iken, güveni kötüye kullanma suçunun konusunu hem taşınır hem de taşınmaz mallar oluşturabilir.

b) Dolandırıcılık Suçu ile Farkları:

Dolandırıcılık suçunda (TCK md. 157) fail, hileli davranışlarla mağdurun iradesini sakatlar ve malı bu yolla elde eder. Güveni kötüye kullanmada ise mağdur, malı kendi özgür iradesiyle ve aldatılmadan teslim etmiştir. Aldatma unsuru, dolandırıcılığı güveni kötüye kullanmadan ayıran temel kriterdir. Ayrıca dolandırıcılıkta suç kastı malın tesliminden önce oluşurken, güveni kötüye kullanmada kast teslimden sonra ortaya çıkar.

c) Görevi Kötüye Kullanma ve Zimmet Suçu ile Farkları:

Görevi kötüye kullanma suçu (TCK md. 257) kamu görevlileri tarafından işlenebilen özgü bir suçtur. Güveni kötüye kullanma ise herkes tarafından işlenebilir. Kamu görevlisinin, görevi gereği zilyetliğine bırakılan malı amacı dışında kullanması halinde TCK md. 247'deki zimmet suçu gündeme gelir; güveni kötüye kullanma suçu değil. Bu ayrım, kamu görevlileri bakımından özel norm — genel norm ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmektedir.

8. Şikâyet Süresi ve Takip Usulü

Basit hal (TCK 155/1): Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Mağdur, suçu ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Şikâyetin süresinde yapılmaması halinde şikâyet hakkı düşer. Mağdur, hüküm kesinleşene kadar şikâyetinden vazgeçebilir ve bu durumda kamu davası düşer.

Nitelikli hal (TCK 155/2): Şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı resen soruşturma yapar. Bu nedenle şikâyetten vazgeçme, davanın düşmesine yol açmaz.

Şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı dilekçe veya sözlü beyanla yapılabilir. Ayrıca karakola veya jandarmaya başvurularak da şikâyette bulunulabilir. Şikâyet dilekçesinde olayın ayrıntılı biçimde anlatılması, varsa delillerin (sözleşme, banka dekontları, mesajlaşmalar, tanık bilgileri) eklenmesi sürecin hızlanmasına katkı sağlar.

9. Dava Zamanaşımı Süreleri

Güveni kötüye kullanma suçunda dava zamanaşımı, suçun basit veya nitelikli haline göre farklılık göstermektedir:

Zamanaşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren başlar. Zamanaşımı süresi dolduğunda, fail hakkında kovuşturma yapılamaz ve dava düşer. TCK md. 66 uyarınca, dava zamanaşımı süreleri kanunda açıkça belirtilmiştir. TCK md. 68 uyarınca ise ceza zamanaşımı, mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra cezanın infaz edilmemesi halinde işlemeye başlar.

Zamanaşımını kesen sebepler (sanığın bir suç işlemesi, yakalama müzekkeresi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi vb.) halinde zamanaşımı yeniden işlemeye başlar; ancak uzamış zamanaşımı süresi, normal zamanaşımı süresinin yarısının eklenmesiyle bulunan süreden fazla olamaz.

10. Etkin Pişmanlık (TCK md. 168)

Güveni kötüye kullanma suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir. TCK md. 168 kapsamında, failin mağdurun zararını gidermesi halinde cezada indirim yapılır:

Soruşturma aşamasında (kovuşturma başlamadan önce): Mağdurun uğradığı zarar tamamen giderilirse, faile verilecek cezada 2/3 oranında indirim uygulanır.

Kovuşturma aşamasında (mahkeme kararından önce): Mağdurun zararı tamamen giderilirse, cezada 1/2 oranında indirim uygulanır.

Etkin pişmanlıktan yararlanabilmek için zararın tamamen giderilmesi esastır. Kısmi ödeme halinde ise ancak mağdurun rızası varsa etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir. Malın aynen iadesi veya bedelinin ödenmesi, etkin pişmanlığın geçerli biçimleridir.

Etkin pişmanlık, failin bizzat veya başka bir kişi aracılığıyla zararı gidermesi şeklinde gerçekleşebilir. Önemli olan, mağdurun zararının fiilen ve tamamen karşılanmasıdır. Suçun nitelikli halinde (TCK 155/2) de etkin pişmanlık hükümleri aynen uygulanır.

Somut Örnek: (A), arkadaşı (B)'nin kendisine emanet ettiği 50.000 TL değerindeki altınları satmıştır. Soruşturma aşamasında (A), 50.000 TL'yi (B)'ye ödeyerek zararı tamamen giderirse, verilecek cezada 2/3 oranında indirim yapılacaktır.

11. Uzlaşma Prosedürü

Güveni kötüye kullanma suçu, hem basit hali (TCK 155/1) hem de nitelikli hali (TCK 155/2) bakımından uzlaşma kapsamındadır. CMK md. 253 uyarınca, soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflar arasında uzlaştırma prosedürü uygulanır.

Uzlaşma sürecinde, Cumhuriyet savcılığı veya mahkeme tarafından atanan uzlaştırmacı, tarafları bir araya getirerek anlaşmaya varmalarını sağlamaya çalışır. Uzlaşma sağlanması halinde kamu davası düşer. Uzlaşma sağlanamazsa yargılamaya devam edilir.

Uzlaşma kapsamındaki suçlarda, uzlaştırma prosedürü tamamlanmadan kamu davası açılamaz. Bu, yargılamada öncelikli bir şart olarak aranır. Uzlaştırma sürecinin tamamlanmaması bozma nedeni oluşturur. Uzlaşma teklifinin yapılmaması veya usulüne uygun yapılmaması, Yargıtay tarafından önemli bir usul hatası olarak değerlendirilmektedir.

Uzlaşma sağlandığında taraflar arasında belirlenen edim (para ödemesi, malın iadesi, taksitle ödeme vb.) yerine getirildiğinde dava kesin olarak düşer ve aynı fiilden dolayı tekrar dava açılamaz.

12. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme: Güveni kötüye kullanma suçunun basit halinde (TCK 155/1) görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Nitelikli halde (TCK 155/2) de görevli mahkeme yine Asliye Ceza Mahkemesidir.

Yetkili mahkeme: Suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK md. 12). Suçun işlendiği yer, failin zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunduğu veya devir olgusunu inkâr ettiği yerdir.

13. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) ve Cezanın Ertelenmesi

HAGB: Güveni kötüye kullanma suçunun basit halinde (TCK 155/1) hükmedilen cezanın 2 yıl veya altında olması durumunda, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması ve diğer koşulların sağlanması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. 7499 sayılı Kanun ile HAGB müessesesinde önemli değişiklikler yapılmıştır; sanığın HAGB kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurma hakkı getirilmiştir. Ayrıca mağdurun veya suçtan zarar görenin HAGB uygulanmasına açık rıza göstermesi şartı da bu değişiklikle aranmaya başlanmıştır.

Cezanın ertelenmesi: TCK md. 51 uyarınca, 2 yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Basit güveni kötüye kullanma suçunda bu müessese sıklıkla uygulanmaktadır. Erteleme halinde sanık, 1 yıldan 3 yıla kadar denetim süresine tabi tutulur.

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi: Kısa süreli hapis cezaları (1 yıl veya daha az) adli para cezasına çevrilebilir (TCK md. 49, 50). Basit güveni kötüye kullanma suçunda hükmedilen cezanın 1 yıl veya altında kalması halinde bu seçenek değerlendirilebilir.

14. Delil ve İspat Meseleleri

Güveni kötüye kullanma suçunda ispat yükü, iddiayı ileri süren tarafa (savcılığa) aittir. Uygulamada kullanılan başlıca delil türleri şunlardır:

a) Yazılı deliller: Taraflar arasındaki sözleşme, teslim tutanağı, emanet makbuzu, vekâletname, banka dekontları ve havale kayıtları en güçlü delillerdir. Yazılı bir sözleşme veya teslim belgesi bulunması, suçun ispatını büyük ölçüde kolaylaştırır.

b) Tanık beyanları: Malın teslim anına tanıklık eden kişilerin beyanları, özellikle yazılı belge bulunmayan durumlarda kritik öneme sahiptir.

c) Dijital deliller: Taraflar arasındaki mesajlaşmalar (WhatsApp, SMS, e-posta), ses kayıtları, güvenlik kamerası görüntüleri ve sosyal medya paylaşımları da delil olarak kabul edilmektedir.

d) Banka ve finans kayıtları: Para transferleri, hesap hareketleri ve kredi kartı ekstreleri, özellikle paranın suç konusu olduğu durumlarda önemli delillerdir.

e) Bilirkişi raporu: Özellikle ticari ilişkilerde ve karmaşık mali meselelerde, malın değerinin tespiti ve taraflar arasındaki ilişkinin niteliğinin belirlenmesi için bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

15. Tüzel Kişilere Özgü Güvenlik Tedbirleri (TCK md. 169)

Güveni kötüye kullanma suçunun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, TCK md. 169 uyarınca tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir. Bu tedbirler arasında iznin iptali ve müsadere yer almaktadır. Tüzel kişinin kendisi cezai yaptırıma (hapis veya para cezasına) muhatap olmaz; ancak suç, tüzel kişi yararına işlenmişse güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Örneğin, bir şirket müdürünün şirket faaliyeti kapsamında güveni kötüye kullanma suçu işlemesi halinde, şirket hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir.

16. Yargıtay Kararları Işığında Pratik Uygulamalar

Yargıtay, güveni kötüye kullanma suçunun sınırlarını çeşitli kararlarında netleştirmiştir:

Zilyetliğin devri şartı: Yargıtay, güveni kötüye kullanma suçunun oluşabilmesi için malın mutlaka hukuka uygun ve aldatılmamış özgür bir iradeyle faile teslim edilmiş olması gerektiğini vurgulamaktadır. Taraflar arasında hukuken geçerli bir sözleşme ilişkisi yoksa usulüne uygun bir teslim olmayacağından güveni kötüye kullanma suçu da oluşmayacaktır.

Cep telefonu örneği: Sanığın kullandıktan sonra iade etmek üzere mağdurdan aldığı cep telefonunu geri vermemesi eyleminde, zilyetliğin belirli bir süre için mağdur tarafından sanığa devredilmiş olması nedeniyle eylemin güveni kötüye kullanma suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2008/60983).

Kasadan para alma: İşyerinde kasa sorumlusu olarak çalışan sanığın, müşterilerden tahsil ettiği paraların bir kısmını kasaya koymayıp mal edinmesi, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur (Yargıtay 15. CD, 2013/1947 E., 2014/17671 K.).

Avukatın müvekkil parasını vermemesi: Avukatın, müvekkili adına hükmedilen parayı müvekkiline teslim etmeyerek uhdesinde tutması, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur (Yargıtay 15. CD, K. 2019/3020).

Hizmet ilişkisi bulunmayan haller: Yargıtay 11. Ceza Dairesi, taraflar arasında hizmet ilişkisinin bulunmadığı durumlarda eylemin TCK 155/1'de düzenlenen basit güveni kötüye kullanma suçunu oluşturduğu halde 155/2'den (nitelikli hal) hüküm kurulmasını bozma nedeni olarak kabul etmiştir (Yargıtay 11. CD, 2021/28058 E., 2024/10389 K.).

Finansal kiralama sözleşmesi: Finansal kiralama sözleşmesi gereğince teslim edilen malın geri verilmemesi durumunda, mal idare yetkisine dayalı olarak güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli halinin oluşabileceği değerlendirilmektedir (Yargıtay 11. CD, 2021/37800 E., 2024/11868 K.).

17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Güveni kötüye kullanma suçu şikâyete bağlı mıdır?

Suçun basit hali (TCK 155/1) şikâyete bağlıdır; mağdur, suçu ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Nitelikli hal (TCK 155/2) ise şikâyete bağlı olmayıp Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur.

2. Borç ödenmemesi güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur mu?

Kural olarak, salt borcun ödenmemesi güveni kötüye kullanma suçunu oluşturmaz. Bu durum hukuki bir uyuşmazlık niteliğindedir ve hukuk mahkemelerinde çözülür. Ancak belirli bir amaçla teslim edilen paranın amacı dışında kullanılması halinde suç oluşabilir. Önemli olan, zilyetliğin devri amacının ne olduğunun net biçimde tespit edilmesidir.

3. Güveni kötüye kullanma suçunda uzlaşma mümkün müdür?

Evet, güveni kötüye kullanma suçunun hem basit hem de nitelikli hali uzlaşma kapsamındadır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflar arasında uzlaştırma prosedürü uygulanır. Uzlaşma sağlanırsa dava düşer.

4. Etkin pişmanlık gösterilirse ceza ne kadar düşer?

Soruşturma aşamasında zararın tamamen giderilmesi halinde cezada 2/3, kovuşturma aşamasında ise 1/2 oranında indirim uygulanır. Kısmi giderim, ancak mağdurun rızasıyla geçerlidir.

5. Güveni kötüye kullanma suçunda adli sicil kaydı oluşur mu?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilirse adli sicile işlenmez, yalnızca ayrı bir sisteme kaydedilir. Mahkûmiyet kararı verilmesi halinde ise adli sicile kaydedilir.

6. Kiracının evi tahliye etmemesi güveni kötüye kullanma suçu mudur?

Hayır, kiracının evi tahliye etmemesi güveni kötüye kullanma suçunu oluşturmaz. Kira ilişkisi, zilyetliğin devri niteliğinde olmakla birlikte, tahliye etmeme eylemi hukuki bir uyuşmazlıktır ve tahliye davası yoluyla çözülür.

7. Güveni kötüye kullanma suçunda manevi tazminat talep edilebilir mi?

Evet, güveni kötüye kullanma suçu nedeniyle mağdur, maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ceza davası sonucunu beklemeksizin veya ceza davasıyla birlikte hukuk davası yoluyla tazminat talep edebilir.

8. Güveni kötüye kullanma suçuna teşebbüs mümkün müdür?

Suçun "tasarrufta bulunma" seçimlik hareketi bakımından teşebbüs mümkündür. Ancak "devir olgusunun inkâr edilmesi" seçimlik hareketiyle suç, inkâr beyanının yapılmasıyla tamamlanacağından, bu halde teşebbüs söz konusu olmaz.

9. Müşterek malik, diğer paydaşa karşı bu suçu işleyebilir mi?

Kural olarak müşterek veya iştirak halinde mülkiyet sahipleri birbirlerine karşı güveni kötüye kullanma suçunu işleyemezler. Ancak bir paydaşın, diğer paydaş tarafından kendisine belirli bir amaçla teslim edilen malı bu amaç dışında kullanması halinde suçun oluşması tartışmalıdır.

10. Şirket ortağının şirket malını kullanması güveni kötüye kullanma mıdır?

Şirket ortağı veya yöneticisinin, şirkete ait malları kişisel amaçlarla kullanması veya şirket kasasından para alması, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunun (TCK 155/2) nitelikli halini oluşturabilir. Bu durumda ortağın aynı zamanda şirketin yönetim organında yer alıp almadığı ve malın tevdi edilme şekli önem taşır.

18. Sonuç

Güveni kötüye kullanma suçu, kişiler arasındaki güven ilişkisini koruyan ve mülkiyet hakkının ihlalini cezai yaptırıma bağlayan önemli bir düzenlemedir. TCK md. 155 kapsamında, basit halde 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası, nitelikli halde ise 1 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Suçun oluşabilmesi için malın rızayla ve hukuka uygun biçimde faile teslim edilmiş olması temel koşuldur.

Mağdurların şikâyet sürelerine dikkat etmesi, delillerini (sözleşme, banka kaydı, tanık beyanı, dijital yazışmalar) muhafaza etmesi ve uzlaşma ile etkin pişmanlık müesseselerini değerlendirmesi büyük önem taşır. 7499 sayılı Kanun ile HAGB müessesesinde yapılan değişiklikler ve Yargıtay'ın güncel içtihatları doğrultusunda, güveni kötüye kullanma suçuyla karşılaşan kişilerin somut olayın koşullarına göre profesyonel hukuki destek alması tavsiye edilir.

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, md. 155, 168, 66, 68, 51, 52, 35, 37-41, 43, 169
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, md. 253 (uzlaşma), md. 12 (yetki)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 973, 977 (zilyetlik)
• 7499 sayılı Kanun (HAGB ve adli para cezası değişiklikleri)
• İçel, K. / Ünver, Y. — Uygulamalı Ceza Hukuku
• Zafer, H. — Ceza Hukuku Genel Hükümler Pratik Çalışma
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2024 yılı kararları

Anahtar Kelimeler: güveni kötüye kullanma suçu, güveni kötüye kullanma cezası, TCK 155, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma, emniyeti suistimal, güveni kötüye kullanma şikayet süresi, güveni kötüye kullanma uzlaşma, güveni kötüye kullanma etkin pişmanlık, güveni kötüye kullanma zamanaşımı, güveni kötüye kullanma nitelikli hal, güveni kötüye kullanma Yargıtay kararları, TCK 155 cezası 2026, güveni kötüye kullanma teşebbüs, güveni kötüye kullanma iştirak, güveni kötüye kullanma delil, güveni kötüye kullanma suçunun oluşmadığı haller