Hizmet Tespit Davası Nedir? — 2026 Güncel Rehber: Şartları, Süresi, İspat ve Tüm Detaylar

Türkiye'de kayıt dışı istihdam, çalışma hayatının en ciddi sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. İşverenin sigorta primlerini hiç yatırmaması, eksik gün bildirmesi veya ücreti düşük göstermesi gibi durumlarla karşılaşan milyonlarca işçi, emeklilik hakları ve sosyal güvenlik güvenceleri açısından büyük mağduriyet yaşamaktadır. Hizmet tespit davası, bu mağduriyetin giderilmesi için başvurulan en etkili hukuki yoldur. Bu rehberde hizmet tespit davasının ne olduğunu, şartlarını, hak düşürücü süresini, ispat yöntemlerini, dava masraflarını ve Yargıtay'ın güncel yaklaşımını tüm detaylarıyla ele alıyoruz.

1. Hizmet Tespit Davası Nedir?

Hizmet tespit davası, sigortalı olarak çalışan bir işçinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla tespitini sağlayan bir dava türüdür. Bu dava 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesinin 9. fıkrasında düzenlenmiştir. 01.10.2008 tarihinden önceki dönemler için ise 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi uygulanır.

Kanun hükmüne göre, aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirler. Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.

Hizmet tespit davası yalnızca sigortasız çalıştırılan işçiler için değil, aynı zamanda SGK'ya eksik gün bildirimi yapılan, gerçek ücreti düşük gösterilen veya çalışma süreleri kayıtlara yansıtılmayan işçiler için de başvurulabilecek bir yoldur. Dava, kamu düzenini ilgilendirdiğinden tarafların serbest iradesiyle sonlandırılamaz ve mahkeme re'sen (kendiliğinden) araştırma yapma yükümlülüğü altındadır.

2. Hizmet Tespit Davasının Hukuki Niteliği

Hizmet tespit davası, hukuki niteliği itibarıyla bir tespit davasıdır (HMK md. 106). Bu davanın en önemli özelliği kamu düzenine ilişkin olmasıdır. Bu niteliğin doğurduğu sonuçlar şunlardır:

Birincisi, mahkeme tarafların sundukları delillerle bağlı kalmayıp re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde hareket eder. İkincisi, taraflar arasındaki sulh, feragat veya kabul gibi işlemler tek başına davayı sona erdirmez; mahkeme maddi gerçeği araştırmak zorundadır. Üçüncüsü, hizmet tespit davası zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Tarafların iradesine bağlı olan arabuluculuk sürecinde kamusal niteliği ağır basan hizmet tespiti uyuşmazlıklarının çözümü olanaksızdır. Davacı işçi arabulucuya başvurmadan doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir. Son olarak, SGK bu davalarda fer'i müdahil (yan taraf) olarak yer alır; çünkü davanın sonucu doğrudan Kurum'un hak ve yükümlülüklerini etkiler.

Hizmet tespit davası eda davası niteliğinde değildir; bu nedenle davanın kabulüne ilişkin mahkeme kararı ile doğrudan icra takibi başlatılamaz. Karar, SGK'nın kayıtlarını güncellemesine esas teşkil eder.

3. Hizmet Tespit Davası Açma Şartları

Hizmet tespit davası açabilmek için aşağıdaki koşulların bir arada bulunması gerekir:

a) Sigortalı niteliğinde çalışma ilişkisinin varlığı: Davacının, 5510 sayılı Kanun'un 4/1-(a) maddesi kapsamında bir hizmet sözleşmesine dayalı olarak fiilen çalışmış olması gerekir. Bağımsız çalışanlar (4/b) veya kamu görevlileri (4/c) bu dava kapsamında değildir.

b) Fiili (eylemli) çalışmanın gerçekleşmiş olması: Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, taraflar arasında yalnızca bir hizmet akdinin bulunması yeterli değildir. Sigortalılığın oluşumu için eylemli ve gerçek çalışmanın varlığı zorunludur. 506 sayılı Kanun'un 2. ve 6. maddeleri ile 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca fiili çalışma olmadan sigortalılıktan söz edilemez.

c) SGK'ya bildirim eksikliği veya yokluğu: İşverenin, çalışanı SGK'ya hiç bildirmemiş olması veya bildirdiği hâlde çalışma süresi ya da ücret yönünden eksik bildirimde bulunmuş olması gerekir.

d) Hak düşürücü sürenin geçmemiş olması: Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır (istisnaları aşağıda ele alınmaktadır).

e) İş mahkemesinde açılması: Hizmet tespit davaları görevli mahkeme olan iş mahkemesinde açılır. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

4. Sigortalı Sayılmayanlar ve Dava Kapsamı Dışında Kalanlar

5510 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca aşağıdaki kişiler sigortalı sayılmaz ve hizmet tespit davası açamazlar:

• İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi
• Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü derece dahil hısımlar arasında yapılan işlerde çalışanlar (ücretle çalıştığı kanıtlananlar hariç)
• Ev hizmetlerinde süreksiz olarak çalışanlar (ayda 10 günden az çalışanlar, 2015 değişikliği öncesi dönem için)
• Askerlik hizmeti yapanlar (er ve erbaşlar)
• Yabancı bir ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen yabancı uyruklu kişiler
• Resmî staj kapsamında çalışan öğrenciler (belirli koşullarda)

Ancak 5510 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (c) bendi 2015 yılında değiştirilerek ev hizmetlerinde 10 gün ve üzeri çalışanlar sigorta kapsamına alınmıştır. Bu düzenleme sonrasında 10 gün ve üzeri ev hizmetlerinde çalışanlar da hizmet tespit davası açabilir hâle gelmiştir.

5. Hak Düşürücü Süre (5 Yıl Kuralı)

Hizmet tespit davasında en kritik konulardan biri süre meselesidir. 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi, davacının hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde dava açmasını öngörmektedir. Bu süre bir zamanaşımı süresi değil, hak düşürücü süre niteliğindedir.

Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki farklar son derece önemlidir:

Sürenin başlangıcı, hizmetin geçtiği yılın son günüdür. Örneğin, 2021 yılında sigortasız çalıştırılan bir işçi en geç 31 Aralık 2026 tarihine kadar dava açmalıdır. Süreyi kaçıran işçi bu hakkını tamamen yitirir.

Hak düşürücü süre, yalnızca Kuruma hiç bildirilmeyen çalışmalar bakımından geçerlidir. İşverenin herhangi bir bildirimde bulunduğu dönemler için bu süre uygulanmaz.

6. Hak Düşürücü Sürenin İstisnaları

Yargıtay içtihatları ile 5 yıllık hak düşürücü sürenin uygulanmayacağı istisnai hâller belirlenmiştir. Bu istisnalar büyük önem taşımaktadır:

a) İşe giriş bildirgesinin verilmiş olması: İşveren tarafından SGK'ya işe giriş bildirgesi verilmişse, hizmet tespit davasında 5 yıllık hak düşürücü süre uygulanmaz. Bu durumda işçi, süresiz olarak hizmet tespiti talep edebilir.

b) Aylık prim ve hizmet belgesinin verilmiş olması: İşveren herhangi bir dönem için aylık prim ve hizmet belgesi düzenlemiş ve SGK'ya vermişse, bu döneme ilişkin hak düşürücü süre işlemez.

c) Dönem bordrosunun verilmiş olması: Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nde sayılan belgelerden biri olan dönem bordrosunun SGK'ya verilmiş olması da hak düşürücü süreyi ortadan kaldırır.

d) SGK müfettiş raporu veya tahkikat tutanağı ile tespit: Çalışmanın SGK müfettişleri tarafından yapılan denetim sonucunda tespit edilmiş olması hâlinde de hak düşürücü süre uygulanmaz.

e) İşverenin işçiden sigorta primi kestiği hâlde SGK'ya yatırmaması: Ücret bordrosunda sigorta primi kesintisi görünüyorsa ancak işveren bu primleri SGK'ya aktarmamışsa, süre işlemez. Bu durumda işçinin, iş ve sosyal sigorta mevzuatının öngördüğü sigorta hak ve yükümlülüklerini yerine getirdiği kabul edilir.

f) Asgari işçilik incelemesi sonucu primlerin Kurumca tahsil edilmesi: SGK'nın re'sen tahakkuk ettirdiği primlere ilişkin de hak düşürücü süre söz konusu olmaz.

g) Askerlik dönemi: Sigortalının askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrıldığı dönemde hak düşürücü süre işlemez. Askerlik sonrası aynı işyerine dönüş hâlinde, askerlik öncesi dönem için de süre korunur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2016/10-2343 Esas, 2020/560 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nde sayılan belgelerden birinin dahi verilmiş olması hâlinde hak düşürücü süreden söz edilemez.

7. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hizmet tespit davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Sosyal güvenlik hukukuna ilişkin davaların yoğun olduğu yerlerde birden fazla iş mahkemesi bulunuyorsa, sosyal güvenlik davalarına bakan iş mahkemesi görevlidir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetkili mahkeme konusunda ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 6. maddesi uygulanır. Buna göre dava, davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Birden fazla işyeri söz konusu ise her bir işyerinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Hizmet tespit davasında SGK zorunlu olarak davaya dahil edilir. İşçi yalnızca işverene karşı dava açmış olsa bile mahkeme, SGK'nın davaya katılmasını sağlamakla yükümlüdür. SGK bu davada fer'i müdahil konumundadır.

8. Hizmet Tespit Davasında Taraflar

Hizmet tespit davasının tarafları şu şekilde belirlenir:

Davacı: Hizmet sözleşmesine dayalı olarak çalışan ve SGK'ya bildirimi yapılmayan veya eksik yapılan sigortalı işçidir. İşçinin vefatı hâlinde hak sahipleri (eş, çocuklar, ana-baba) de dava açabilir.

Davalı: İşveren veya işveren vekilidir. Tüzel kişi işverenlerde dava, tüzel kişiliğe karşı açılır.

Fer'i müdahil: SGK, davanın doğal tarafı olarak davaya katılır. Mahkeme, SGK'nın davaya dahil edilmesini re'sen sağlar.

8.1. İşverenin Vefatı ve Mirasçılara Karşı Dava

İşverenin gerçek kişi olması ve vefat etmesi hâlinde dava, işverenin mirasçılarına karşı açılır veya yöneltilir. Mirasçıların tamamının mirası reddetmesi durumunda ise husumeti kime yöneltmek gerektiği önemli bir hukuki sorun oluşturur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre, mirasçıların tamamının mirası reddetmesi hâlinde TMK md. 612 uyarınca terekenin iflas hükümlerine göre tasfiye edilmesi gerekir ve husumet tasfiye memuruna yöneltilir.

8.2. İşyeri Devri ve Alt İşveren İlişkisi

İşyerinin devredilmiş olması hâlinde, çalışma dönemine göre hem devreden hem devralan işverene karşı dava açılabilir. Alt işveren (taşeron) ilişkisinde ise dava asıl işveren ve alt işverene birlikte yöneltilebilir.

9. Hizmet Tespit Davasında İspat

9.1. İspat Yükü ve Re'sen Araştırma İlkesi

Hizmet tespit davasında ispat yükü kural olarak davacı işçiye aittir. Ancak davanın kamu düzenine ilişkin niteliği nedeniyle mahkeme, re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde kendiliğinden delil toplar ve araştırma yapar.

Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre mahkemenin re'sen araştırma kapsamında yapması gereken işlemler şunlardır:

• Davalı işverenin SGK'daki işyeri sicil dosyasını celp etmek
• Uyuşmazlık dönemine ait dönem bordrolarını getirtmek
• Bordrolarda adı geçen kişileri resen tespit ederek bordro tanığı olarak dinlemek
• Komşu işyeri çalışanlarını araştırıp dinlemek
• Gerektiğinde zabıta ve emniyet marifetiyle çalışma olgusunu araştırmak
• SGK müfettiş raporlarını incelemek
• Vergi dairesi kayıtlarını araştırmak

9.2. Delil Türleri

Hizmet tespit davasında her türlü delil kullanılabilir. Başlıca deliller şunlardır:

Yazılı deliller: Ücret bordroları, banka dekontları (maaş ödemeleri), iş sözleşmesi, işe giriş bildirgesi, puantaj kayıtları, işyeri iç yazışmaları, e-posta ve mesajlaşma kayıtları, vergi dairesi ve SGK kayıtları, sigortalı hesap fişleri.

Tanık beyanları: Tanık delili hizmet tespit davalarında büyük önem taşır. Dinlenen tanıkların davacıyla aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış olan bordro tanıkları olması tercih edilir. Komşu işyeri çalışanları, müşteriler ve işyerini bilen kişiler de tanık olarak dinlenebilir.

Bilirkişi raporu: Özellikle ücret miktarı ve prim hesabı konusunda bilirkişi incelemesi yapılabilir. Emsal ücret araştırması da bilirkişi incelemesiyle gerçekleştirilir.

Diğer deliller: SGK müfettiş raporları, iş müfettişi tutanakları, işyerinde çekilmiş fotoğraflar, kamera kayıtları, işyeri giriş-çıkış kayıtları, jandarma veya zabıta tutanakları.

9.3. Bordro Tanıklarının Önemi

Yargıtay kararlarında, bordro tanıklarının dinlenmesi özellikle vurgulanmaktadır. Bordro tanıkları, işverenin resmi kayıtlarında adı geçen ve SGK'ya bildirimi yapılmış çalışanlardır. Bu tanıkların beyanları, resmi kayıtlarla desteklendiği için güçlü delil niteliği taşır.

Yargıtay'ın belirlediği araştırma sırasına göre mahkeme öncelikle dönem bordrolarındaki kişileri tespit etmeli, bu kişileri dinlemeli, beyanları yeterli bulunmazsa komşu işyeri sahip ve çalışanlarına başvurmalı, gerektiğinde zabıta ve emniyet araştırması yaptırmalıdır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2020/3853 Esas, 2021/1790 Karar sayılı kararında da davanın kamu düzeni gereği özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir.

9.4. Emsal Ücret Araştırması

İşverenin, işçinin gerçek ücretini SGK'ya düşük bildirmesi hâlinde mahkeme emsal ücret araştırması yapar. Bu araştırma kapsamında ilgili meslek kuruluşları, sendikalar, ticaret ve sanayi odalarından davacının yaptığı işe uygun emsal ücret bilgisi istenir. Emsal ücret araştırması, ücretin düşük gösterildiğinin tespitinde kritik öneme sahiptir.

10. Dava Süreci ve Aşamaları

Hizmet tespit davasının aşamaları şu şekilde ilerler:

1. Dava dilekçesinin hazırlanması: Dilekçede davacının ve davalı işverenin kimlik bilgileri, çalışma dönemi, yapılan iş, ücret miktarı, çalışmanın SGK'ya bildirilmediği veya eksik bildirildiği iddiası ve deliller açıkça belirtilmelidir.

2. Dava açılması: Dilekçe ile iş mahkemesine başvurulur. Zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında olduğundan doğrudan dava açılabilir.

3. Tensip kararı ve SGK'nın davaya dahili: Mahkeme, tensip zaptı ile SGK'nın davaya fer'i müdahil olarak katılmasını sağlar.

4. Ön inceleme: Tarafların dilekçeleri incelenir, uyuşmazlık konuları belirlenir.

5. Tahkikat aşaması: Tanıklar dinlenir, SGK kayıtları getirtilir, bilirkişi raporu alınır, gerekirse keşif yapılır. Mahkeme re'sen araştırma yapar. Yargıtay'ın belirlediği inceleme sırasına göre önce belgeler, sonra sigortalılık niteliği, ardından işyerinin varlığı ve faaliyeti araştırılır.

6. Karar: Mahkeme, toplanan delillere göre hizmet süresini, ücret miktarını ve prim ödeme gün sayısını tespit eder.

7. Kanun yolları: Karara karşı istinaf ve ardından temyiz yoluna başvurulabilir.

Hizmet tespit davaları genellikle 1 ila 2 yıl arasında sonuçlanmaktadır; ancak davanın karmaşıklığına, delil durumuna ve mahkemenin iş yüküne göre bu süre uzayabilir. İstinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde toplam süre 3-4 yıla ulaşabilir.

11. Dava Masrafları ve Avukatlık Ücreti (2026 Güncel)

Hizmet tespit davası açmak isteyen işçilerin 2026 yılı itibarıyla karşılaşacakları yaklaşık masraflar şu şekildedir:

Hizmet tespit davası, konusu para olmayan (gayri mali) bir dava olduğundan maktu harç uygulanır; nispi harç söz konusu değildir. Dava süresi uzasa bile harç tutarı artmaz.

Gider avansı yatırılması dava şartıdır. Gider avansının davacı tarafından yatırılmaması veya eksik yatırılıp verilen kesin süre içinde tamamlanmaması hâlinde dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HMK md. 114/1-g, md. 115). Kullanılmayan gider avansı kısmı dava sonunda davacıya iade edilir.

Avukatlık ücreti: 2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) 4 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu tarifede maktu ücretlere ortalama %36,15 oranında artış uygulanmıştır. İş mahkemesinde görülen hizmet tespit davalarında karşı tarafa yükletilecek vekâlet ücreti AAÜT'ye göre belirlenir.

Dava masraflarını karşılama gücü bulunmayan işçiler, adli yardım kurumundan yararlanabilir. Adli yardım talebi kabul edilen davacılar harç ve gider avansından geçici olarak muaf tutulur ve baro tarafından ücretsiz avukat atanabilir. Dava kazanılması hâlinde masraflar karşı tarafa (işverene) yükletilir.

12. Hizmet Tespit Davası Sonuçları ve Etkileri

Hizmet tespit davasının kabul edilmesi hâlinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkar:

a) SGK kayıtlarının düzeltilmesi: Mahkeme kararına istinaden SGK, sigortalının hizmet cetvelini günceller ve eksik prim ödeme gün sayılarını ekler.

b) Primlerin tahsili: SGK, tespit edilen dönemlere ait sigorta primlerini gecikme zammıyla birlikte işverenden tahsil eder. İşçiden prim talep edilmez. 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi uyarınca prim borçlarının tespitine karar verilen hizmetin geçtiği tarihten itibaren tahakkuk ettirilmesi ve gecikme zammının bu tarihler itibarıyla başlatılması gerekir.

c) Emeklilik süresine etkisi: Tespit edilen hizmet süreleri, sigortalının emeklilik hesabına dahil edilir. Bu durum emeklilik yaşını ve prim gün sayısını doğrudan etkiler.

d) İdari para cezası: İşveren hakkında 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Bildirge vermeme, eksik bildirim ve benzeri ihlaller için aylık asgari ücretin katları tutarında cezalar öngörülmüştür.

e) Vergi sonuçları: İşveren, tespit edilen döneme ait gelir vergisi stopajını da vergi dairesine ödemekle yükümlüdür. Vergi dairesi, eksik ödenen vergi için gecikme faizi ve vergi ziyaı cezası uygulayabilir.

f) Diğer alacak haklarına etkisi: Hizmet tespiti kararı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının hesaplanmasında esas alınabilir. Ancak bu alacaklar için ayrı dava açılması gerekebilir.

13. Kararın Kesinleşmesi ve İcrası

Hizmet tespit davası bir tespit davası olduğundan, mahkeme kararı doğrudan ilamlı icraya konu edilemez. Kararın sonuçlarından yararlanabilmek için kararın kesinleşmesi gerekir. Kesinleşmemiş bir hizmet tespit kararına dayanarak SGK'dan hizmet günlerinin güncellenmesi talep edilemez.

Karar kesinleştikten sonra SGK'ya müracaat edilerek kayıtların güncellenmesi ve primlerin tahsil edilmesi sağlanır. SGK'nın prim tahsil işlemlerinde herhangi bir zamanaşımı süresi uygulanmaz; çünkü mahkeme kararı ile tespit edilen prim alacağı kesinleşmiş bir ilama dayanmaktadır.

14. Özel Durumlar

14.1. Kısmi Sigortalı Gösterilme (Eksik Gün Bildirimi)

İşverenin çalışanı SGK'ya bildirmekle birlikte çalışma gün sayısını eksik göstermesi (örneğin 30 gün yerine 15 gün bildirmesi) durumunda da hizmet tespit davası açılabilir. Bu durumda işçi, gerçek çalışma gün sayısının tespitini talep eder.

14.2. Ücretin Düşük Gösterilmesi (Prime Esas Kazanç Tespiti)

İşverenin, işçinin gerçek ücretini SGK'ya düşük bildirmesi (örneğin asgari ücret üzerinden bildirim yapması) hâlinde de hizmet tespit davası yoluyla gerçek ücretin tespiti istenebilir. Bu dava türünde emsal ücret araştırması yapılması yaygın bir uygulamadır. Mahkeme, ilgili meslek kuruluşlarından, sendikalardan ve odalardan emsal ücret bilgisi talep eder.

14.3. İşçinin Vefatı Hâlinde Hak Sahiplerinin Dava Açması

Sigortalı işçinin vefatı hâlinde hak sahipleri (eş, çocuklar, ana-baba) hizmet tespit davası açabilir. Bu durumda dava, hak sahiplerinin ölüm aylığı veya diğer sosyal güvenlik yardımlarından yararlanması bakımından büyük önem taşır.

14.4. Apartman Kapıcıları ve Hizmet Tespiti

Apartman kapıcıları, uygulamada sigortasız çalıştırılma oranı en yüksek meslek gruplarından birini oluşturur. Kapıcılar İş Kanunu kapsamında sigortalı olarak çalıştırılmak zorundadır. Apartman yöneticiliği işveren sıfatını taşır. Yargıtay kararlarında, kapıcıların hizmet tespit davalarında kira kontratları, apartman yönetim kurulu kararları, kat malikleri beyanları ve komşu apartman çalışanlarının tanıklığı delil olarak kabul edilmektedir. Davalı olarak kat malikleri kurulu veya apartman yöneticiliği gösterilir.

14.5. Bir Günlük Sigorta Başlangıç Tespiti

İşçinin yalnızca sigorta başlangıç tarihinin tespitini istediği davalar özel bir öneme sahiptir. Özellikle EYT kapsamında başvuruda bulunan ancak sigorta başlangıç tarihinde sorun yaşayan kişiler, çalışmaya fiilen başladıkları tarihin tespit edilmesini talep edebilirler. Bu davalarda bir günlük dahi olsa fiili çalışmanın kanıtlanması yeterlidir.

14.6. EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) ve Hizmet Tespiti

2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesi sonrasında, geçmiş dönemlerde sigortasız çalıştırıldığını tespit ettirmek isteyen işçi sayısında önemli bir artış yaşanmıştır. EYT kapsamında emeklilik başvurusu yapan ancak prim gün sayısı eksik kalan sigortalılar, hizmet tespit davası yoluyla eksik günlerini tamamlayabilir. Özellikle 1999 öncesi dönemdeki çalışmaların tespiti, sigorta başlangıç tarihinin belirlenmesinde kritik öneme sahiptir.

14.7. Kamu Kuruluşlarında Hizmet Tespiti

Davalı işyerinin kamu kuruluşu olması hâlinde mahkeme, çalışmanın gerçekleşip gerçekleşmediğini kurum kayıtları, personel dosyaları ve resmî belgeler aracılığıyla araştırır. Kamu kuruluşlarında kayıt düzeninin daha sistemli olması nedeniyle yazılı delillerin önemi artmaktadır.

15. Yargıtay'ın Güncel Yaklaşımı ve Emsal Kararlar

Hizmet tespit davalarında Yargıtay'ın yerleşik içtihatları önemli ilkeler ortaya koymuştur:

İnceleme sırası: Yargıtay, hizmet tespit davalarında mahkemelerin belirli bir araştırma sırası izlemesini aramaktadır. Buna göre önce belgeler incelenmeli, sigortalılık niteliği değerlendirilmeli, işyerinin varlığı ve faaliyeti araştırılmalı ve ardından tanık beyanları alınmalıdır.

Bordro tanığı zorunluluğu: Yalnızca davacı tarafın gösterdiği tanıklarla yetinilmemeli, dönem bordrolarında adı geçen kişiler resen tespit edilerek tanık olarak dinlenmelidir.

Fiili çalışma şartı: Taraflar arasında hizmet akdinin varlığı tek başına yeterli değildir; eylemli ve gerçek çalışmanın kanıtlanması zorunludur. Form bir iş sözleşmesinin varlığı sigortalılık için yeterli kabul edilmemektedir.

Komşu işyeri araştırması: Bordro tanıklarının beyanları yeterli bulunmazsa, komşu işyeri sahip ve çalışanları dinlenmeli, gerektiğinde zabıta ve emniyet vasıtasıyla çalışma olgusu araştırılmalıdır.

16. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Hizmet tespit davası açmak için SGK'ya başvurmak zorunlu mudur?

Hayır, zorunlu değildir. Hizmet tespit davası doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Ancak SGK'ya şikâyette bulunmak, denetime yol açabileceğinden faydalı olabilir. SGK'nın yapacağı denetim sonucu tutanak düzenlenmesi, aynı zamanda hak düşürücü süreyi de ortadan kaldırabilir.

2. Sigortasız çalıştırıldım ama 5 yıldan fazla zaman geçti; dava açabilir miyim?

Kural olarak 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra dava açılamaz. Ancak işveren tarafından işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgesi, dönem bordrosu gibi Yönetmelikte sayılan herhangi bir belge SGK'ya verilmişse hak düşürücü süre uygulanmaz ve dava her zaman açılabilir.

3. Hizmet tespit davası için avukata ihtiyaç var mıdır?

Hizmet tespit davası hukuki bilgi gerektiren teknik bir davadır. Avukat tutma zorunluluğu bulunmamakla birlikte, delil toplama, tanık yönetimi ve hukuki sürecin doğru yürütülmesi açısından uzman bir iş hukuku avukatından destek alınması önerilmektedir. Adli yardım kapsamında ücretsiz avukat atanması da mümkündür.

4. Hizmet tespit davasında arabuluculuğa başvurmak gerekir mi?

Hayır. Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Tarafların iradesine bağlı olan arabuluculuk sürecinde, kamusal niteliği ağır basan hizmet tespiti uyuşmazlıklarının çözümü hukuken mümkün değildir. Doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.

5. İşveren iflas etmişse hizmet tespit davası kime karşı açılır?

İşverenin iflas etmesi hâlinde dava, iflas masasına karşı açılır. İflas idaresi, iflas masasını temsil eder. İşverenin gerçek kişi olması ve vefat etmesi hâlinde ise dava mirasçılara yöneltilir; mirasçıların tamamı mirası reddetmişse TMK md. 612 uyarınca tasfiye memuruna husumet yöneltilir.

6. Hizmet tespit davası kazanılırsa primleri kim öder?

Tespit edilen dönemlere ait sigorta primleri, gecikme zammıyla birlikte işveren tarafından ödenir. İşçiden prim talep edilmez. SGK, tespit edilen primleri işverenden re'sen tahsil eder. Ayrıca işveren, ilgili döneme ait gelir vergisi stopajını da vergi dairesine ödemek zorundadır.

7. Hizmet tespit davası ne kadar sürer?

Davanın süresi mahkemenin iş yüküne, delil durumuna ve tanık sayısına göre değişmekle birlikte, ortalama 1 ila 2 yıl arasında sonuçlanmaktadır. İstinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde süre 3-4 yıla uzayabilir.

8. Apartman kapıcısı olarak çalıştım, sigortam yatmadı; dava açabilir miyim?

Evet. Apartman kapıcıları İş Kanunu kapsamında sigortalı olarak çalıştırılmak zorundadır. Kat malikleri kurulu veya apartman yöneticiliğine karşı hizmet tespit davası açabilirsiniz. Kira kontratı, yönetim kurulu kararları ve komşu apartman çalışanlarının tanıklığı önemli delillerdir.

9. Gider avansını yatırmazsam ne olur?

Gider avansı dava şartıdır. Yatırılmaması veya eksik yatırılıp verilen kesin süre içinde tamamlanmaması hâlinde dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Kullanılmayan kısım dava sonunda iade edilir.

10. Hizmet tespit kararı kesinleşmeden SGK kayıtlarım güncellenir mi?

Hayır. Hizmet tespit kararı bir tespit davası niteliğinde olduğundan, kararın kesinleşmesi gerekir. Kesinleşmemiş karara dayanarak SGK'dan hizmet günlerinin güncellenmesi talep edilemez.

17. Sonuç

Hizmet tespit davası, sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırılan işçilerin en temel hukuki güvencesidir. 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi ile düzenlenen bu dava, çalışanların gerçek hizmet sürelerinin SGK kayıtlarına yansıtılmasını ve emeklilik haklarının korunmasını sağlar. Dava açmayı düşünen işçilerin, 5 yıllık hak düşürücü süreyi kaçırmamaları, çalışma ilişkisini kanıtlayacak delilleri (bordro, banka dekontu, tanık bilgisi) önceden hazırlamaları ve mümkünse uzman bir iş hukuku avukatından destek almaları büyük önem taşımaktadır. Kamu düzenine ilişkin niteliği sayesinde mahkeme re'sen araştırma yapsa da güçlü delillerle desteklenen davalar daha hızlı ve olumlu sonuçlanmaktadır.

Kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 4, 6, 86, 102
• 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, md. 2, 6, 79
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, md. 6
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), md. 106, 114, 115
• Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği
• Şakar, M. — Sosyal Sigortalar Uygulaması
• Süzek, S. — İş Hukuku
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2016/10-2343 E., 2020/560 K.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2020/9977 E., 2021/9701 K.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2020/3853 E., 2021/1790 K.

Anahtar Kelimeler: hizmet tespit davası, hizmet tespit davası nedir, hizmet tespit davası şartları, hizmet tespit davası zamanaşımı, sigortasız çalıştırma davası, SGK prim tespiti, hizmet tespit davası 2026, eksik sigorta prim davası, hizmet tespit davası hak düşürücü süre, hizmet tespit davası ispat, hizmet tespit davası masrafları, 5510 sayılı kanun 86. madde, sigortasız çalışma dava açma süresi, apartman kapıcısı sigorta, hizmet tespit davası avukatlık ücreti, EYT hizmet tespiti, bordro tanığı, eksik gün bildirimi davası